Voorwaardelijke verplichting

Voorwaardelijke verplichting

Voorwaardelijke verplichtingen kunnen als planregel in een bestemmingsplan, wijzigingsplan of inpassingsplan worden opgenomen. Het is een planregel dat een verplichting inhoudt en deze verplichting geldt als voorwaarde voor het kunnen realiseren van de functie in het bestemmingsplan (of wijzigingsplan/ inpassingsplan). Denk aan de planregel dat een woningen pas mag worden gebouwd nadat is voorzien in voldoende parkeerplaatsen (zie mijn eerdere post: Parkeren in het bestemmingsplan).

Toelatingsplanologie

De Wet ruimtelijke ordening kent het uitgangspunt van toelatingsplanologie. Dat betekent dat een bestemmingsplan gebruikers van gronden en opstallen niet kan verplichten tot het uitvoeren van hetgeen in het bestemmingsplan is geregeld. Het bestemmingsplan geeft slechts aan wat er is toegelaten. Daarom is lang het uitgangspunt ook geweest dat voorwaardelijke verplichtingen in bestemmingsplannen niet mogelijk waren. Voorwaardelijke verplichtingen werden doorgaans in een privaatrechtelijke overeenkomst gesloten.

De Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State (hierna de Afdeling bestuursrechtspraak) heeft de afgelopen jaren het opnemen van voorwaardelijke verplichtingen in bestemmingsplannen aanvaardbaar geacht. Zo kunnen verplichtingen van een grondeigenaar nu via de voorwaardelijke verplichting in het bestemmingsplan worden vastgelegd in plaats van in een privaatrechtelijke overeenkomst. In sommige gevallen moet er zelfs een voorwaardelijke verplichting worden opgenomen.

Een voorbeeld: ABRvS 29 december 2010, zaaknr. 201003274/1/R3, ECLI:NL:RVS:2010:BO9160

In deze zaak ging het om een wijziging van het bestemmingsplan waarmee de opslagplaats van betonelementen mogelijk werd gemaakt. Deze opslagplaats diende wel landschappelijk ingepast te worden. Het opslagperceel diende te worden omzoomd door een hoog opgaande haag van vier tot vijf meter hoog. Dat dit ook daadwerkelijk zou gebeuren, werd door de gemeente vastgelegd in een planrealisatieovereenkomst waarin een inspanningsverplichting was opgenomen om de haag te realiseren.

Volgens de Afdeling bestuursrechtspraak had de beoogde beplantingshaag in (de voorschriften van) het plan geregeld moeten worden (met een voorwaardelijke verplichting). De gemeenteraad had de aanleg van de beplantingshaag namelijk wel noodzakelijk geacht met het oog op de ruimtelijke aanvaardbaarheid van het plan. Door dit niet als voorwaardelijke verplichting in de planregels op te nemen, werd de landschappelijke inpassing onvoldoende in het plan gewaarborgd.

Voorwaardelijke verplichtingen en de Omgevingswet

Voorwaardelijke verplichtingen zijn eigenlijk niet meer weg te denken uit bestemmingsplannen. In het omgevingsplan (als de Omgevingswet in werking treedt, medio 2021) wordt een stap verder gegaan, daarin is de mogelijkheid opgenomen om gebodsbepalingen in het omgevingsplan op te nemen. De voorwaardelijke verplichting betreft een verplichting om de maatregel (zoals het realiseren van een haag) uit te voeren als de toegelaten functie wordt gerealiseerd. Een gebodsbepaling gaat verder: dat is een voorschrift in een omgevingsplan dat de burger een onvoorwaardelijke en rechtstreeks te handhaven verplichting oplegt om een bepaalde handeling te verrichten met het oog op de fysieke leefomgeving.

(Deze definitie van een gebodsbepaling in het omgevingsplan is afkomstig van: F.A.G. Groothuijse, B.J. Schueler, D. Korsse, A.G.A. Nijmeijer, T.E.P.A. Lam, S. Hillegers, Gebodsbepalingen in het omgevingsplan (onderzoek in opdracht van het Ministerie van I&M), (2015) Utrecht University Repository, p. 7)